الحمد للّه كه : [ عَنْ صَلاتِهِمْ ] گفت و نگفت : [ فى صلاتهم ] و الّا كه سلامت « 1 » يافتى از اين ؟ ! عبد اللّه مسعود گفت : [ ماعون ] چيزهائى است كه همسايگان از يكديگر بخواهند چون تبر و ديك و آلتى كه در سراى به كار آيد . سعيد بن المسيّب گفت از عايشه كه او گفت : رسول را صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدم كه : [ ماعون ] چه باشد ؟ - گفت : چيزى كه بوى انتفاع گيرند و حلال نباشد از كسى « 2 » منع كردن ؛ چون آب و آتش و نمك « 3 » عايشه گفت : آب آرى ؛ آتش چيست و نمك ؟ ! گفت : اى عايشه هر كه او پارهء نمك به كسى دهد همچنان باشد كه شصت برده آزاد كرده باشد ، و اگر در جائى بود كه آب نيابد آب به كسى دهد چنان بود كه نفسى زنده كرده باشد .

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « سلامتى » و در سابق تحقيقى از علماى لغت نقل كرديم كه : گاهى در فارسى به آخر برخى از مصادر ياء مصدرى ميآورند و از آن جمله است كلمهء : « سلامت » فراجع ان شئت . ( 2 ) - كذا در نسخهء قديم ؛ و در ساير نسخ : « كس » . ( 3 ) - سيوطى اين حديث را در الدّر المنثور نقل نكرده ليكن احاديث بسيارى در تفسير [ الماعون ] آورده است هر كه طالب باشد رجوع كند بمجلّد ششم ( ص 400 - 401 ) . ابو الفتوح ( ره ) گفته ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 591 ) : « قطرب گفت : [ ماعون ] فاعول باشد من المعن و هو الشىء القليل ؛ قال الشاعر : فان هلال مالك غير معن ؛ اى غير قليل و براى قلّت [ ماعون ] خوانند اين چيزها را كالماء و النار و الملح و مالا قيمة له . سعيد المسيّب گفت از عايشه كه او گفت : از رسول ( ص ) پرسيدم كه : [ ماعون ] چه باشد ؟ - گفت : چيزى كه به او انتفاع گيرند و حلال نباشد منع كردن از كس چون آب و آتش و نمك . عايشه گفت : آب آرى ؛ آتش چيست و نمك ؟ ! گفت : يا عايشه هر كه پارهء آتش به كسى دهد همچنان باشد كه هر چه به آن آتش پخته شود صدقه داده باشد ، و هر كه پارهء نمك به كسى دهد همچنان باشد كه هر طعام كه به آن خوش شود به صدقه داده باشد ، و هر كه شربتى آب به كسى دهد در جائى كه آب باشد همچنان بود كه شصت برده آزاد كرده باشد ، و اگر جائى بود كه آب نبود همچنان باشد كه نفسى را زنده كند . و قال الرّاعى : قوم من الاسلام لمّا يمنعوا * ماعونهم و يضيّعوا التحليلا » . پس معلوم شد كه ابو المحاسن ( ره ) عبارت ابو الفتوح ( ره ) و همچنين متن حديث مذكور در عبارت را تلخيص نموده است . مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصادقين گفته : « بدانكه [ ماعون ] در لغت هر چيزيست كه در او منفعتى باشد و قليل القيمة بود مشتقّ از [ معن ] كه بمعنى قلّت است پس [ ماعون ] بمعنى قليل القيمة باشد ؛ يقال : معن الوادى اذا اجرت مياهه قليلا قليلا ، و گويند كه : اصل [ ماعون ] « معونة » است و الف عوض هاء محذوف است » .